Nam June PaikInleiding
Het boeddhisme is, zoals alle –ismen, een typisch westers begrip. Feitelijk bestaat er niet zoiets als ‘het boeddhisme’: de verschillende Aziatische landen kennen even zoveel stromingen en daarbinnen weer talloze substromingen. Vaak spreekt men in Azië over de ‘Buddhadharma’ wat simpelweg vertaald kan worden als ‘de leer van Boeddha’.

In de westerse interpretatie van het boeddhisme staat echter vooral het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid in de wijze waarop we met ons leven omgaan centraal. In de vraag naar de oorsprong, aard, betekenis en zin van ons bestaan waarschuwt Boeddha ons namelijk niets als vanzelfsprekend aan te nemen. Niet van geschriften of openbaringen, niet van leraren, niet van de traditie en zelfs niet van hem. Hij spoort ons aan onze blik naar binnen te keren en alles wat hij verkondigt zelf te onderzoeken en tot een geleefd inzicht en ervaring te maken (of af te wijzen).

Boeddhisme in het Westen betekent dus vaak in eerste instantie zelfonderzoek – veelal aan de hand van een specifieke training en beoefening en onder leiding van authentieke leraren. Ook is er onderzoek naar de mogelijke consequenties die de verkregen inzichten hebben voor de manier waarop we omgaan met onszelf, de ander en onze leefomgeving.

Het boeddhistisch gedachte- en cultuurgoed is dus bij uitstek een inspiratiebron voor persoonlijke zin- en betekenisgeving en (mondiale) sociale cohesie en solidariteit. Door het uitdragen daarvan heeft de BOS een unieke en eigenzinnige stem in het stimuleren van de meningsvorming van de burger, en brengt zij haar publiek in contact met alternatieve perspectieven op maatschappelijke en individuele vragen naar zin en betekenis. Zo zorgen de programma’s van de BOS ervoor dat mensen hun kennis kunnen onderzoeken en vergroten, reflecteren en zich ontplooien, en zich laten inspireren en ondersteunen om bij te dragen aan een betere en mooiere wereld.

Doel programmabeleid
Vanuit deze achtergrond van zelfonderzoek wil de BOS met haar programma’s het publiek stimuleren tot het continu onderzoeken van de relatie met zichzelf, de ander en onze gezamenlijke leefomgeving. Daarbij willen we het publiek inspireren tot en ondersteunen in het ontwikkelen van:

  • een koel hoofd: wijsheid
  • een warm hart: compassie
  • helpende handen: moed/handelen
En dat opererend vanuit het besef van onderlinge verbondenheid.

Uitwerking programmabeleid
De doelstellingen bereikt de BOS door, binnen de haar toegekende schaarse middelen, scherpe keuzes te maken met betrekking tot de mix van te bedienen doelgroepen, media, thema’s, genres, inhoud en toon. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de programmering van andere omroepverenigingen en taakorganisaties, en mogelijke overlappingen en gaten in het totale aanbod van de Nederlandse publieke omroep.
Daarbij hanteert de BOS drie thematische velden, gebaseerd op het achtvoudige pad, dat vaak in drieën wordt verdeeld
  • Wijsheid (Sanskriet: prajña, Pali: pañña)
    a Juist inzicht 
    b Juiste bedoeling
  • Ethisch/congruent gedrag (Sanskriet: sila, Pali: sila)
    a Juiste woorden
    b Juiste handeling
    c  Juist levensonderhoud
  • Concentratie (Sanskriet en Pali: samadhi)
    a Juiste inspanning
    b Juist bewustzijn
    c. Juiste concentratie
In het programmabeleid is dit als volgt uitgewerkt:

  • Wijsheid: informeren en belichten
    - Concreet historisch en modern onderricht en specifiek boeddhistische inzichten, al dan niet van specifieke leraren waarbij vooral de relevantie voor de westerse mens van de 21e eeuw centraal staat
    - De relatie van boeddhistische inzichten tot het westerse gedachtegoed, vooral de verbinding met wetenschap, filosofie, ethiek en kunst
  • Ethiek: agenderen en contextualiseren
    - Klassieke en contemporaine inzichten waar het gaat om de relatie tussen de mens en zijn medemens (human interest) vooral op maatschappelijk actuele onderwerpen en dilemma’s waaronder stervensbegeleiding en euthanasie, integratie en zieken- en bejaardenzorg
    - Maatschappelijk (mondiaal) geëngageerde programmering in het teken van duurzaamheid, met vraagstukken rond ecologie en milieu, welvaartsverdeling, politiek bestuur et cetera
  • Concentratie: inspireren en vormen aanbieden
    - Praktische, op handelingsperspectief gerichte vormen van boeddhistische praktijk, waaronder meditatie
    - De relatie daarvan met westerse vormen van zelfontplooiing en –ontwikkeling uit de psychologie, psychotherapie en alternatief aanbod, bijvoorbeeld mindfulness
    - ‘empowerment’ gericht op het nemen van persoonlijke en maatschappelijke verantwoordelijkheid

Elk programma van de BOS zal elementen van verbinding, verrijking en verrassing in zich hebben. Met name het aspect van verrassing is van oudsher een belangrijk uitgangspunt voor de BOS geweest en vormt de kern van haar identiteit. Inhoudelijk omdat het boeddhisme in een samenleving met een joods-christelijke en Grieks-humanistische grondslag per definitie alternatieve en verrassende inzichten en perspectieven biedt. Maar ook in vorm streeft de BOS ernaar om altijd een onderscheidende, kwalitatieve en eigenzinnige ervaring te bieden.

Programma’s van de BOS worden altijd ontwikkeld, gemaakt of begeleid door mensen die niet alleen zelf geworteld zijn in het boeddhisme maar die ook passie en liefde hebben voor de perfectie van het ambacht zelf. Elk programma van de BOS ademt deze aandacht en liefde voor ‘het vak’.

Mediamix
Gegeven het specifieke karakter van de verschillende mediaplatformen en de omvang en samenstelling van hun (potentiële) publieksgroepen richt de BOS zich met televisie primair op het brede in zin- en betekenisgeving geïnteresseerde publiek. De programmering centreert zich daarbij vooral op:
  • Het agenderen van en informeren over persoonlijke en maatschappelijk urgente onderwerpen, en afhankelijk van relevantie en onderwerp:
    - de boeddhistische contextualisering en duiding daarvan
    - het bieden van inspiratie, herkenning en troost
    - het schetsen van mogelijke handelingsperspectieven (hoop en inzicht)
  • De verbeelding van universeel boeddhistische normen, waarden en overtuigingen via algemeen human interest en/of drama/fictie.
Het radioplatform speelt meer in op de actualiteit en richt zich meer op de met het boeddhisme sympathiserende groep alsmede de groep boeddhistische beoefenaars, zonder daarbij overigens de bredere groep luisteraars van zich te vervreemden. De programmering focust zich vooral op verdieping, onderricht en actualiteit binnen de boeddhistische gemeenschap.

Door de veelzijdigheid van het platform heeft internet voor de BOS meerdere cruciale functies. Ten eerste heeft het een televisie- en radio-ondersteunende rol als programmagids, en in de contextualisering en verdieping van die programma’s. Daarnaast bevat de website van de BOS het waarschijnlijk wereldwijd grootste archief aan boeddhistisch audiovisueel materiaal.

Internet heeft echter ook een eigenstandige functie waar het gaat om specifieke thema’s, het bereiken van specifieke groepen, met name jongeren (bodhitv.nl) en de vorming, het faciliteren van de community rond het boeddhisme en alles wat daar mee te maken heeft, en de interactie met die groep.

Ook de BOS volgt haar doelgroepen in hun mediagedrag en in toenemende mate worden, waar mogelijk binnen de bescheiden middelen, urgente programma’s en thema’s crossmediaal ontwikkeld.

Tenslotte geeft de BOS zich bij de programmering rekenschap over de boeddhistische inhoud op stromingsniveau. Bij specifiek boeddhistisch onderricht zal zoveel mogelijk getracht worden om de achtergrond van dat onderricht te vermelden. Verder dient het totaal van de programmering een weerslag te zijn van de omvang en ontwikkelingen van de verschillende stromingen. Het huidig beleid is gebaseerd op de uitkomsten van het in opdracht van de BOS door NPO/NIPO/TNS uitgevoerde achterbanonderzoek. Daaruit blijkt dat van de mensen die zeggen zich boeddhist te voelen dat:40% zich niet identificeert met een bepaalde stroming
  • een kleine 40% zich rekent tot het Tibetaans boeddhisme
  • 18% zich verbonden weet met het zenboeddhisme
  • 2% zich tot andere stromingen rekent, waarvan de helft tot theravada
Mede op basis hiervan wordt gestreefd naar een programmering die voor 40% algemeen herkenbaar boeddhistisch is en binnen de meer stromings-geïnspireerde programmering een verhouding van 50:30:10:10 voor respectievelijk Tibetaans boeddhisme, zenboeddhisme, theravada en overige stromingen (waaronder Zuivere Land, Nichiren-boeddhisme, shingon en andere).